İhbar süresi ve ihbar tazminatı: kim, ne kadar, ne zaman?

İhbar süresi, iş sözleşmesini feshetmek isteyen tarafın karşı tarafa önceden haber verme yükümlülüğüdür. Amaç basit: işveren yerine koyacağı kişiyi bulabilsin, çalışan yeni iş arayabilsin. Bu süreye uyulmazsa ihbar tazminatı doğar.

Kıdeme göre süreler

İş Kanunu'nun 17. maddesi dört kademe tanımlar:

• 6 aydan az kıdem: 2 hafta
• 6 ay – 1,5 yıl arası: 4 hafta
• 1,5 yıl – 3 yıl arası: 6 hafta
• 3 yıldan fazla: 8 hafta

Bu süreler asgaridir; sözleşmeyle artırılabilir, azaltılamaz. Artırılmışsa yükümlülük her iki taraf için de artar — yani sekiz hafta yerine on iki hafta yazan bir sözleşmede, istifa eden çalışan da on iki haftalık ihbara tabi olur.

Kıdem tazminatının aksine ihbar için bir yıl çalışmış olma şartı yoktur. Üç ay çalışmış bir kişi de iki haftalık ihbara tabidir.

İş arama izni

İhbar süresi içinde işveren, çalışana günde en az iki saat iş arama izni vermek zorundadır ve bu süre ücretlidir. Çalışan isterse bu saatleri birleştirip toplu kullanabilir, ancak bunu işten ayrılacağı günden önceki günlere denk getirmesi ve işverene önceden bildirmesi gerekir.

İş arama izni verilmezse, o sürenin ücreti yüzde yüz zamlı ödenir. Uygulamada en çok atlanan noktalardan biri budur.

İhbar tazminatı nasıl hesaplanır?

Taraflardan biri ihbar süresine uymadan sözleşmeyi sonlandırırsa, o sürenin ücreti karşı tarafa ödenir. Hesapta giydirilmiş brüt ücret kullanılır — kıdem tazminatındaki mantığın aynısı, kıdem tazminatı yazımızda ayrıntılı anlattık.

Sekiz haftalık ihbara tabi bir çalışanın sözleşmesi bildirimsiz feshedildiyse, sekiz haftalık giydirilmiş brüt ücreti ihbar tazminatı olarak ödenir.

Yükümlülük çift yönlüdür: ihbar süresine uymadan istifa eden çalışan da işverene ihbar tazminatı borçlanabilir. Uygulamada işverenler bunu genellikle talep etmez, ama hukuken mümkündür.

Vergisi kıdemden farklı

Bu, en sık karıştırılan konu. Kıdem tazminatı gelir vergisinden istisnadır; ihbar tazminatı değildir. İhbar tazminatından gelir vergisi ve damga vergisi kesilir. Bu yüzden brüt tutarlar aynı olsa bile çalışanın eline geçen net tutarlar farklıdır ve çıkış görüşmesinde bu farkın önceden anlatılması, sonradan doğan itirazların çoğunu önler.

Haklı fesihte ihbar yoktur

İşveren ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık gerekçesiyle haklı fesih yapıyorsa ihbar süresi tanımak zorunda değildir ve ihbar tazminatı da doğmaz. Aynı şekilde çalışan haklı sebeple derhal fesih yapıyorsa ihbar süresine uymak zorunda değildir.

Haklı fesih iddiasının ispat yükü, iddia edende. Bu yüzden disiplin sürecinin, yazılı savunmaların ve tutanakların düzenli tutulması hem çalışan hem işveren açısından korunma sağlar.

Süreci nasıl düzenli tutarsınız?

İhbar süresi başladığı andan çıkışa kadar geçen haftalarda yapılması gerekenler bellidir: iş arama izninin planlanması, devir teslim, zimmetli varlıkların iadesi, sistem erişimlerinin kapatılması. Bunlar birbirine bağlı adımlardır ve biri atlandığında genellikle en son fark edilir — örneğin ayrılan bir çalışanın e-posta erişiminin haftalarca açık kaldığı ortaya çıkar.

Bu adımları bir kontrol listesine bağlamak ve sorumlusuyla birlikte takip etmek, çıkış sürecini öngörülebilir hâle getirir. İşten ayrılma süreci yazısında bu listeyi ayrıntılandırdık; zimmet tarafı için zimmet ve varlık yönetimi yazısına bakabilirsiniz.

Özet

İhbar süresi kıdemle artar, iş arama izni ücretlidir ve atlanırsa zamlı ödenir, ihbar tazminatı vergiye tabidir. Üçünü bir arada hatırlamak, çıkış görüşmelerinin çoğunda yeterli oluyor.

İhbar süresi verimli geçebilir mi?

İhbar süresi çoğu şirkette ölü zaman olarak yaşanır: ayrılacak kişi motivasyonunu kaybeder, ekip yeni düzeni beklemeye başlar, kimse yeni iş açmaz. Oysa bu haftalar kurumsal hafızanın korunması için ayrılmış tek zaman dilimidir.

Süreyi verimli kılan şey, ilk gün yapılan kısa bir planlamadır. Üç soru yeterlidir: hangi işler devredilecek, kime devredilecek, hangi bilgi yazılı hâle gelmeli. Bu üç cevabın bir belgeye dökülmesi, sürecin geri kalanını kendiliğinden düzenler.

Devralan kişinin baştan belli olması ayrıca önemlidir. Devir teslimin son haftaya bırakılması, aktarılan bilginin yüzeysel kalmasına yol açar; birlikte geçirilen üç hafta, tek günlük bir toplantıdan kıyaslanamayacak kadar fazlasını aktarır.

İki yönlü bir yükümlülük olduğunu hatırlatın

Çalışanların çoğu ihbar süresinin yalnızca işvereni bağladığını düşünür. Oysa istifa eden kişi de aynı süreye tabidir ve uymazsa işverene tazminat borçlanabilir.

Bunu ceza gibi değil, karşılıklı bir düzen olarak anlatmak daha doğrudur: her iki taraf da ani bir kopuştan zarar görür. İş sözleşmesinde ihbar sürelerinin açıkça yazılı olması ve işe girişte anlatılması, ayrılık anında sürprizi ortadan kaldırır.

Kıdeminize göre süreyi ve tazminatı ihbar süresi hesaplayıcımızdan görebilirsiniz; iş arama izni saatini de hesaplıyor.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş niteliği taşımaz.