İşveren maliyeti nasıl hesaplanır? Bir çalışan şirkete kaça mal olur

Bir pozisyon için bütçe yaparken en sık yapılan hata, brüt ücreti maliyet sanmaktır. Brüt, çalışanın sözleşmesinde yazan rakamdır; şirketin ödediği rakam değildir. Aradaki fark asgari ücrette bile yüzde on yediyi aşar ve yan haklar eklendiğinde hızla büyür.

Bu yazı o farkın neyden oluştuğunu, hangi noktada durduğunu ve bütçe yaparken hangi sayıya bakmanız gerektiğini anlatıyor. Hesabı kendi rakamlarınızla yapmak isterseniz işveren maliyeti hesaplayıcısı sayfadaki her parametreyi düzenlemenize izin veriyor.

Maliyet neyden oluşur?

İşverenin ödediği toplam üç kalemden oluşur:

1. Çıplak brüt ücret — sözleşmede yazan aylık tutar.
2. İşveren SGK payı — prime esas kazancın yüzde 20,75'i. Beş puanlık hazine indiriminden yararlanan işyerlerinde bu oran yüzde 15,75'e iner. İndirim, prim borcu olmayan ve belgelerini zamanında veren işyerleri için geçerlidir.
3. İşveren işsizlik sigortası payı — prime esas kazancın yüzde 2'si.

İndirimli oranla toplam işveren primi yüzde 17,75 eder. Yani 100 TL brütün işverene maliyeti yaklaşık 117,75 TL'dir.

Buna bir de bordroya girmeyen ama her ay ödenen kalemler eklenir: yemek kartı, yol yardımı, özel sağlık sigortası. Bunlar çalışanın netini değiştirmez ama maliyetin gerçek parçasıdır.

Asgari ücrette tablo

2026 brüt asgari ücreti üzerinden bakalım. İşveren primi brütün yüzde 17,75'i olduğuna göre, asgari ücretli bir çalışanın işverene aylık maliyeti brütün yaklaşık 1,1775 katıdır. Yemek ve yol yardımı veren bir işyerinde bu çarpan daha da yükselir.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta şu: asgari ücret desteği ve diğer teşvikler bu tablonun dışındadır. Bölgesel teşvikler, genç ve kadın istihdamı teşvikleri, Ar-Ge indirimleri işyerine göre değişir ve maliyeti ciddi biçimde düşürebilir. Genel bir hesaplayıcı bunları "yaklaşık" diye ekleyemez; kendi işyerinizin yararlandığı teşvikleri mali müşavirinizden teyit edin.

SGK tavanı: maliyetin durduğu yer

Prime esas kazanç sınırsız değildir. Asgari ücretin 7,5 katı bir tavan vardır ve bu tavanı aşan ücretten SGK primi alınmaz.

Bunun pratik sonucu önemli: brüt ücret tavanı geçtikten sonra işveren primi artmaz, sabitlenir. Yani 200 bin TL brüt alan bir çalışan ile 400 bin TL brüt alan bir çalışan için ödenen SGK primi aynıdır.

Bu, yüksek maaşlarda primin toplam maliyet içindeki payını düşürür. Ama bütçe açısından rahatlatıcı bir haber sayılmaz — çünkü aynı anda ters yönde çalışan başka bir şey vardır.

Asıl bakmanız gereken sayı: net/maliyet oranı

Çalışan netini konuşur, şirket maliyeti öder. İkisinin arası maaş yükseldikçe açılır.

Sebebi şu: SGK primi tavana takılıp sabitlenirken gelir vergisi dilimi yükselmeye devam eder. Gelir vergisi kümülatif hesaplanır — yılın başında yüzde 15 dilimindeyken, yıl ilerledikçe matrah birikir ve aynı brüt daha az net verir. Bu yüzden "aylık net" diye tek bir sayı yoktur; ocak ayındaki net ile aralık ayındaki net farklıdır. (Bordro nasıl okunur yazısı bu mekanizmayı ayrıntılı anlatıyor.)

Bütçe yaparken en işe yarar sayı bu yüzden toplam değil, oran:

Çalışanın eline geçen her 100 TL, şirkete kaç TL'ye mal oluyor?

Orta seviye bir maaşta bu rakam 160–175 TL bandındadır. Maaş yükseldikçe 180 TL'nin üstüne çıkar. Yan haklar eklendiğinde daha da artar, çünkü yan hak maliyeti artırır ama neti artırmaz.

Bu oranı kendi rakamlarınızla görmek için işveren maliyeti hesaplayıcısını kullanabilir, çalışanın eline ne geçtiğini ay ay görmek için brüt-net maaş hesaplayıcısına bakabilirsiniz.

Kıdem karşılığı: on iki maaşın içinde olmayan yük

Yukarıdaki hesap, yıl içinde ödenen parayı kapsar. Ama her tam çalışma yılı için biriken bir yükümlülük daha vardır: kıdem tazminatı karşılığı.

Her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret birikir. Giydirilmiş ücret, çıplak maaşın üstüne süreklilik arz eden yan hakların eklenmiş hâlidir — her ay ödenen yemek kartı girer, yılda bir ödenen ve tekrarı garanti olmayan performans primi genellikle girmez.

Bu kalemi yıllık işletme maliyetine doğrudan eklemek doğru değildir, çünkü her çalışan için ödenmez: kendi isteğiyle istifa eden çalışan genellikle kıdem tazminatına hak kazanmaz. Ama muhasebe tarafında karşılık ayrılması gereken gerçek bir yükümlülüktür ve uzun vadeli bütçede görünmelidir.

Ayrıntılı hesap için kıdem tazminatı hesaplayıcısına, süreye uyulmadığında doğan ek yük için ihbar tazminatı hesaplayıcısına bakabilirsiniz.

Yıllık izin bir maliyet kalemi midir?

Hayır — ve bu, hesaplayıcıların sık yaptığı bir hatadır. Çalışan izindeyken de maaşını alır, yani izin ücreti zaten on iki maaşın içindedir. Ayrı bir kalem olarak eklemek aynı parayı iki kez saymak olur.

İzin ancak ayrılırken kullanılmamış bakiye olarak ödenir; o da yıllık işletme maliyeti değil, çıkışta doğan bir borçtur. İzin ücreti ayrıca çıplak brüt üzerinden hesaplanır; kıdem tazminatındaki giydirilmiş ücret kuralı burada geçerli değildir. (Yıllık izin hesaplama rehberi)

Bütçe yaparken pratik sıra

1. Hedef neti değil, hedef maliyeti konuşun. Adaya "net şu kadar" derken şirkete maliyeti ayrı hesaplayın; ikisini aynı toplantıda karıştırmak sonradan düzeltilmesi zor beklentiler yaratır.
2. Yan hakları başından koyun. Yemek, yol ve özel sağlık sigortası tek tek küçük görünür; on iki ayda bir maaşa yaklaşabilir.
3. Teşvikleri ayrı satırda tutun. Teşvik maliyeti düşürür ama kalıcı değildir; bütçeyi teşviksiz kurup indirimi kazanç olarak görmek daha güvenlidir.
4. Kıdem karşılığını unutmayın. Yıllık nakit akışında görünmez, ama beş yıl sonra görünür.
5. Yılın ortasında tekrar bakın. Kümülatif vergi yüzünden aynı brüt, aralıkta ocaktakinden daha az net verir; çalışan bunu "maaşım düştü" diye yaşar ve çoğu zaman kimse önceden açıklamamıştır.

Son madde aslında bir iç iletişim meselesidir. Bordro kalemlerini çalışanın anlayacağı biçimde açıklamak, İK'ya gelen soruların önemli bir kısmını baştan keser — self servis İK ve kurumsal SSS bankası yazıları bu tarafı ele alıyor.

Özet

• İşverene maliyet, brütün yaklaşık 1,1775 katıdır (beş puan indirimli oranla).
• SGK tavanı aşıldıktan sonra prim sabitlenir; ama gelir vergisi dilimi yükselmeye devam ettiği için ele geçen her 100 TL'nin maliyeti artmayı sürdürür.
• Yan haklar maliyeti artırır, neti artırmaz.
• Kıdem karşılığı on iki maaşın içinde değildir; yıllık izin ise içindedir.
• Bütçede bakılacak sayı toplam değil, net/maliyet oranıdır.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, mali müşavirlik hizmeti değildir. Oranlar ve tavanlar yılda en az bir kez değişir; güncel değerleri resmi kaynaktan doğrulayın.