Veri saklama ve yedekleme: geri dönüş süresi hiç test edildi mi?

Yedekleme konusunda şirketlerin çoğu aynı yanılgıyı paylaşıyor: "Yedeğimiz var" cümlesini güvence sanmak. Oysa asıl soru yedeğin varlığı değil, geri dönüşün ne kadar sürdüğü ve gerçekten işe yarayıp yaramadığı.

Hiç test edilmemiş bir yedek, olmayan bir yedektir.

İki temel kavram: RPO ve RTO

RPO (Recovery Point Objective) — ne kadar veri kaybını göze alıyorsunuz?

Günde bir kez yedek alınıyorsa, en kötü senaryoda 24 saatlik veri kaybı yaşanır. Bir intranette bu, bir günlük duyuru, talep ve doküman yüklemesinin kaybolması demek.

RTO (Recovery Time Objective) — ne kadar sürede ayağa kalkmalı?

Yedek var ama geri yüklemek altı saat sürüyorsa, RTO altı saattir. Bu sürede sistem erişilemez.

Bu iki sayı, bütün yedekleme stratejisinin çerçevesini belirliyor — ve ikisi de iş ihtiyacından türetilmeli, teknik imkândan değil. İzin talepleri için bir günlük kayıp kabul edilebilirken, bordro verisi için edilemez.

Saklama süresi ve katmanlar

Yaygın uygulama, yedekleri katmanlara ayırmak: son günlerin yedekleri sık ve hızlı erişilebilir, geriye gidildikçe seyrekleşir ve daha ucuz ortama taşınır.

Örnek bir şema: son 7 günün günlük yedeği, son 4 haftanın haftalık yedeği, son 12 ayın aylık yedeği.

Burada karar verilmesi gereken şey, ne kadar geriye gidebileceğiniz. Bir doküman yanlışlıkla silindiğinde bunun ne zaman fark edileceği belirleyici: altı ay sonra fark edilen bir silme, üç aylık yedekle kurtarılamıyor.

Yedekten dönüş testi

En kritik ve en çok atlanan adım. Testin gerçekten cevaplaması gerekenler:

• Yedek dosyası açılabiliyor mu, bozuk mu?
• Geri yükleme ne kadar sürüyor? (Tahmin değil, ölçüm)
• Geri yüklenen veri tam mı? Dosyalar, veritabanı ve dosya depolaması birlikte mi geldi?
• Süreci kim yapabiliyor? Tek bir kişi biliyorsa, o kişi izindeyken ne olacak?

Yılda en az bir kez, tercihen altı ayda bir test edilmeli ve sonucu yazılı kayda geçmeli. Test yapılmayan yedekleme süreçlerinde, ilk gerçek ihtiyaçta sorun çıkma oranı yüksek.

Örnek: kısmi geri dönüş ihtiyacı

Bir şirkette bir editör, doküman merkezindeki bir klasörü yanlışlıkla siliyor. Fark ediliyor ve BT'den yedekten dönüş isteniyor.

Sorun: mevcut yedekleme, tüm sistemin tam görüntüsünü alıyor. Tek bir klasörü geri getirmek için tüm sistemi eski bir noktaya döndürmek gerekiyor — bu da o tarihten sonraki tüm duyuru, talep ve yüklemelerin kaybı demek.

Çözüm olarak yedek ayrı bir ortama açılıyor, ilgili klasör oradan çıkarılıp canlıya kopyalanıyor. İşlem iki gün sürüyor.

Bu senaryo, iki şeyin önceden konuşulmuş olması gerektiğini gösteriyor: kısmi geri dönüş mümkün mü ve ne kadar sürüyor? Sağlayıcıya sorulacak en pratik soru bu.

Ayrıca silme işleminin kim tarafından yapıldığının görülebilmesi gerekiyor; denetim kaydı bunun için var. Doküman sürümlemesi de küçük çaplı kurtarmaları yedeklemeye gitmeden çözüyor; doküman yönetimi ve sürüm takibi yazısına bakın.

KVKK açısından: saklamak kadar silmek de yükümlülük

Yedekleme ile veri koruma arasında bir gerilim var: kişisel veri silinme talebi geldiğinde, yedeklerdeki kopyalar ne olacak?

Genel yaklaşım, yedeklerden anında silmenin teknik olarak mümkün olmadığını kabul edip, yedeklerin saklama süresi dolduğunda verinin de yok olmasını sağlamak ve bu arada yedeği yalnızca felaket kurtarma amacıyla kullanmak. Bu politikanın yazılı olması gerekiyor.

Saklama sürelerinin belirlenmesini doküman saklama politikası, genel çerçeveyi KVKK uyumlu intranet ve veri işleme envanteri yazılarında ele aldık.

Sağlayıcıya sorulacak sorular

Bulut bir hizmet kullanıyorsanız yedekleme sizin değil sağlayıcının işi — ama sorumluluğu paylaşıyorsunuz. Sorulacaklar:

1. Yedek sıklığı ve saklama süresi nedir?
2. Yedekler nerede saklanıyor? (Coğrafi konum, KVKK açısından belirleyici)
3. Kısmi geri dönüş mümkün mü, süresi ne?
4. Geri dönüş talebini kim, nasıl açıyor, ne kadar sürede yanıtlanıyor?
5. Yedekler şifreli mi?
6. Sözleşme bittiğinde verim bana hangi formatta ve ne kadar sürede teslim edilir?
7. En son ne zaman geri dönüş testi yapıldı?

Son soru, sağlayıcının olgunluğunu en iyi gösteren soru. Sözleşme maddelerini SLA ve destek beklentileri yazısında ele aldık.

Sık sorulan sorular

Kendi yedeğimi de almalı mıyım? Kritik veri için evet. Sağlayıcıdan düzenli veri dışa aktarımı almak, hem çıkış esnekliği hem ek güvence sağlıyor.

Yedek ile arşiv aynı şey mi? Hayır. Yedek, felaket sonrası aynı duruma dönmek için; arşiv, veriyi uzun süre saklamak için. Farklı süreler, farklı ortamlar.

Şifreli yedek geri dönüşü zorlaştırır mı? Anahtar yönetimi doğru kurulmadıysa evet — ve bu gerçek bir risk. Şifreleme anahtarının nerede saklandığı ve kimin erişebildiği tanımlı olmalı.

Felaket senaryosunda ne değişir? Bölgesel kesinti, yedeklerin de aynı bölgede olması hâlinde işe yaramıyor. Yaklaşımı felaket kurtarma planı yazısında ele aldık.